Tech NewsAdvanced System Utilities
CMD, Registry Editor, Disk Management เคเคฐ PowerShell—เคाเคจें เคตो เคเคกเคตांเคธ्เคก เคूเคฒ्เคธ เคिเคจเคा เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ IT เคเค्เคธเคชเคฐ्เค्เคธ เคเคฐ เคนैเคเคฐ्เคธ เคเคฐเคคे เคนैं।
1. Command Prompt (CMD) & PowerShell
เคธाเคงाเคฐเคฃ เคฏूเค़เคฐ्เคธ เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคเคฒाเคจे เคे เคฒिเค เคฎाเคเคธ เคเคฐ เค्เคฐाเคซिเค्เคธ (GUI) เคा เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคเคฐเคคे เคนैं, เคฒेเคिเคจ IT เคช्เคฐोเคซेเคถเคจเคฒ्เคธ เคเคฐ เคธिเคธ्เคเคฎ เคเคกเคฎिเคจिเคธ्เค्เคฐेเคเคฐ เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคो เคเคฎांเคก्เคธ (Commands) เคฆेเคเคฐ เคเคฒाเคคे เคนैं। เคเคธเคे เคฒिเค Windows เคฎें เคฆो เคฌเคนुเคค เคนी เคชाเคตเคฐเคซुเคฒ เคूเคฒ เคนोเคคे เคนैं: CMD เคเคฐ PowerShell।
เคเคช CMD เคे เค़เคฐिเค เคตो เคाเคฎ เคธेเคंเคก्เคธ เคฎें เคเคฐ เคธเคเคคे เคนैं, เคिเคธे เคฎाเคเคธ เคธे เคเคฐเคจे เคฎें เคฎिเคจเคों เคฒเค เคाเคंเคे (เคैเคธे เคเค เค्เคฒिเค เคฎें 100 เคซोเคฒ्เคกเคฐ เคฌเคจाเคจा เคฏा เคเคฐाเคฌ เคตिंเคกोเค เคो เคฐिเคชेเคฏเคฐ เคเคฐเคจा)। เคเคธे เคोเคฒเคจे เคे เคฒिเค Windows + R เคฆเคฌाเคं, cmd เคฒिเคें เคเคฐ Enter เคฎाเคฐें।
(c) Microsoft Corporation. All rights reserved.
C:\Windows\System32> sfc /scannow
Beginning system scan. This process will take some time.
Beginning verification phase of system scan.
Verification 100% complete.
Windows Resource Protection found corrupt files and successfully repaired them.
C:\Windows\System32>
3 เคธเคฌเคธे เคชाเคตเคฐเคซुเคฒ CMD Commands:
- sfc /scannow : (System File Checker) เค เคเคฐ เคเคชเคी เคตिंเคกोเค़ เค्เคฐैเคถ เคนो เคฐเคนी เคนै เคฏा เคฌाเคฐ-เคฌाเคฐ เคฌ्เคฒू เคธ्เค्เคฐीเคจ (BSOD) เค เคฐเคนी เคนै, เคคो เคฏเคน เคเคฎांเคก เคเคฐเคช्เค เคซाเคเคฒों เคो เคขूँเคขเคเคฐ เค เคชเคจे เคเคช เคฐिเคชेเคฏเคฐ เคเคฐ เคฆेเคคी เคนै।
- ipconfig : เคฏเคน เคเคฎांเคก เคเคชเคे เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคा IP Address, Subnet Mask เคเคฐ Default Gateway เคคुเคฐंเคค เคธ्เค्เคฐीเคจ เคชเคฐ เคฆिเคा เคฆेเคคी เคนै। เคจेเคเคตเคฐ्เคिंเค เค्เคฐเคฌเคฒเคถूเคिंเค เคे เคฒिเค เคฏเคน เคธเคฌเคธे เค เคนเคฎ เคนै।
- ping : เคเคชเคा เคंเคเคฐเคจेเค เคธเคนी เคธे เคाเคฎ เคเคฐ เคฐเคนा เคนै เคฏा เคจเคนीं, เคฏा เคोเค เคตेเคฌเคธाเคเค (เคैเคธे Google.com) เคธเคฐ्เคตเคฐ เคธे เคเคจेเค्เคेเคก เคนै เคฏा เคจเคนीं, เคฏเคน เคेเค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค
ping google.comเคा เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคนोเคคा เคนै।
2. Disk Management (เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคा เคฎाเคธ्เคเคฐ)
เคเคฌ เคเคช เคจเคฏा เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคฒेเคคे เคนैं เคคो เคเคธเคฎें เคธिเคฐ्เคซ Local Disk (C:) เคฆिเคाเค เคฆेเคคी เคนै। เค เคเคฐ เคเคชเคो เค เคชเคจी เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคो เค เคฒเค-เค เคฒเค เคนिเคธ्เคธों (Partitions) เคฎें เคฌाँเคเคจा เคนै, เคैเคธे D: เคก्เคฐाเคเคต เคฏा E: เคก्เคฐाเคเคต เคฌเคจाเคจी เคนै, เคคो เคเคธเคे เคฒिเค Disk Management เคूเคฒ เคा เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคिเคฏा เคाเคคा เคนै।
เคोเคฒเคจे เคा เคคเคฐीเคा: Start เคฌเคเคจ เคชเคฐ Right-Click เคเคฐें เคเคฐ Disk Management เคुเคจें।
Shrink Volume (เคก्เคฐाเคเคต เคाเคเคจा)
เคเคธ เคซीเคเคฐ เคธे เคเคช C: เคก्เคฐाเคเคต เคे เคธ्เคชेเคธ เคो เคเคฎ (Shrink) เคเคฐเคे เคाเคฒी เคเคเคน (Unallocated Space) เคจिเคाเคฒ เคธเคเคคे เคนैं, เคिเคธเคธे เคเค เคจเค เคก्เคฐाเคเคต เคฌเคจाเค เคा เคธเคे।
Format & Extend
เคเคช เคिเคธी เคญी เคชेเคจเคก्เคฐाเคเคต เคฏा เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคो เคฏเคนाँ เคธे เคชूเคฐी เคคเคฐเคน Format (เคกेเคा เคกिเคฒीเค) เคเคฐ เคธเคเคคे เคนैं, เคฏा เคฆो เค เคฒเค-เค เคฒเค เคก्เคฐाเคเคต्เคธ เคो เคोเคก़เคเคฐ เคเค เคฌเคก़ी เคก्เคฐाเคเคต (Extend) เคฌเคจा เคธเคเคคे เคนैं।
3. Advanced Task Manager & Resource Monitor
Task Manager เคธिเคฐ्เคซ เคนैंเค เคนुเค เคเคช्เคธ (End Task) เคฌंเคฆ เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคจเคนीं เคนोเคคा। เคช्เคฐो เคฒेเคตเคฒ เคชเคฐ เคเคธเคा เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคी เคเคนเคฐाเค เคธे เคชเคฐเคซॉเคฐเคฎेंเคธ เคेเค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคนोเคคा เคนै। เคเคธे Ctrl + Shift + Esc เคฆเคฌाเคเคฐ เคोเคฒा เคाเคคा เคนै।
| เคเคกเคตांเคธ्เคก เคैเคฌ (Tab) | เคช्เคฐोเคซेเคถเคจเคฒ เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ (Professional Use) |
|---|---|
| Performance Tab | เคฏเคน เค्เคฐाเฅ เคे เฅเคฐिเค เคฆिเคाเคคा เคนै เคि CPU, RAM, Disk เคเคฐ GPU เคा เคฐिเคฏเคฒ-เคाเคเคฎ เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคिเคคเคจा เคนै। เคเคธเคธे 'Bottleneck' (เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคเคฎी) เคा เคชเคคा เคเคฒเคคा เคนै। |
| Startup Tab | เคฏเคนाँ เคธे เคเคช เคเคจ เคเคช्เคธ เคो 'Disable' เคเคฐ เคธเคเคคे เคนैं เคो เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคธ्เคाเคฐ्เค เคนोเคคे เคนी เค เคชเคจे เคเคช เคुเคฒ เคाเคคे เคนैं। เคเคธเคธे เคฌूเคिंเค เคाเคเคฎ (Booting Time) 50% เคคเค เคเคฎ เคนो เคाเคคा เคนै। |
| Services Tab | เคฏเคน เคฌैเคเค्เคฐाเคंเคก เคฎें เคเคฒ เคฐเคนी เคตिंเคกोเค़ เคी เคोเคฐ เคธเคฐ्เคตिเคธेเค़ (เคैเคธे Windows Update, Print Spooler) เคो เคंเค्เคฐोเคฒ (Start/Stop) เคเคฐเคจे เคे เคाเคฎ เคเคคा เคนै। |
4. Registry Editor (เคตिंเคกोเค़ เคा DNA)
Registry Editor (Regedit) เคตिंเคกोเค़ เคा เคตเคน เคฎुเค्เคฏ เคกेเคाเคฌेเคธ เคนै เคเคนाँ เคเคชเคฐेเคिंเค เคธिเคธ्เคเคฎ, เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคเคฐ เคธॉเคซ़्เคเคตेเคฏเคฐ เคी เคธाเคฐी เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคธेเคिंเค्เคธ (Keys & Values) เคธ्เคोเคฐ เคนोเคคी เคนैं। เคฏเคน เคตिंเคกोเค़ เคा เค
เคธเคฒी "เคंเค्เคฐोเคฒ เคฐूเคฎ" เคนै। เคเคธे เคोเคฒเคจे เคे เคฒिเค Windows + R เคฆเคฌाเคं เคเคฐ regedit เคाเคเคช เคเคฐें।
5. System Configuration (MSConfig)
เคฏเคน เคเค เคเคฐ เคนिเคกเคจ (Hidden) เคฏूเคिเคฒिเคी เคนै เคिเคธเคा เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคธिเคธ्เคเคฎ เคो เค्เคฐเคฌเคฒเคถूเค (Troubleshoot) เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคिเคฏा เคाเคคा เคนै। เคเคธे เคोเคฒเคจे เคे เคฒिเค เคฐเคจ เคเคฎांเคก เคฎें msconfig เคाเคเคช เคเคฐें।
- Safe Mode Boot: เค เคเคฐ เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคฎें เคोเค เคญเคฏंเคเคฐ เคตाเคฏเคฐเคธ เค เคเคฏा เคนै เคฏा เคฌ्เคฒैเค เคธ्เค्เคฐीเคจ เค เคฐเคนी เคนै, เคคो เคเคช 'Boot' เคैเคฌ เคฎें เคाเคเคฐ Safe Boot เคเคจ เคเคฐ เคธเคเคคे เคนैं। เคเคธเคธे เคตिंเคกोเค़ เคेเคตเคฒ เคฌेเคธिเค เคก्เคฐाเคเคตเคฐ्เคธ เคे เคธाเคฅ เคुเคฒेเคी, เคเคฐ เคเคช เคตाเคฏเคฐเคธ เคो เคเคธाเคจी เคธे เคกिเคฒीเค เคเคฐ เคชाเคंเคे।
- Clean Boot: เค เคเคฐ เคोเค เคฅเคฐ्เคก-เคชाเคฐ्เคी เคธॉเคซ्เคเคตेเคฏเคฐ เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคो เคธ्เคฒो เคเคฐ เคฐเคนा เคนै, เคคो เคเคช 'Services' เคैเคฌ เคฎें เคाเคเคฐ "Hide all Microsoft services" เคชเคฐ เคिเค เคเคฐเคे เคฌाเคी เคธเคฌเคो Disable เคเคฐ เคธเคเคคे เคนैं।
6. Top 5 Advanced Level FAQs
CMD เคชुเคฐाเคจा เคเคฐ เคฌेเคธिเค เคเคฎांเคก เคฒाเคเคจ เคूเคฒ เคนै, เคเคฌเคि PowerShell เคฌเคนुเคค เค़्เคฏाเคฆा เคเคกเคตांเคธ เคนै। PowerShell เคा เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคเคोเคฎेเคถเคจ (Automation) เคเคฐ เคॉเคฎ्เคช्เคฒेเค्เคธ เคธ्เค्เคฐिเคช्เค्เคธ (Scripts) เคฐเคจ เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคिเคฏा เคाเคคा เคนै।
เคฏเคน เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค (HDD) เคฎें เคฌिเคเคฐे เคนुเค เคกेเคा (Fragmented files) เคो เคเค เคเคเคน เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅिเคค เคเคฐเคคा เคนै। เคเคธเคธे เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคी เคธ्เคชीเคก เคाเคซी เคฌเคข़ เคाเคคी เคนै। (เคจोเค: SSD เคฎें เคเคธे เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคเคฐเคจे เคी เค़เคฐूเคฐเคค เคจเคนीं เคนोเคคी)।
เคฏเคน เคตिंเคกोเค़ เคा เคเค 'เคฒॉเค เคฌुเค' (Log Book) เคนै। เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคฎें เคเคฌ เคौเคจ เคธा เคเคฐเคฐ (Error) เคเคฏा, เคौเคจ เคธा เคเคช เค्เคฐैเคถ เคนुเค เคเคฐ เคธिเคธ्เคเคฎ เคเคฌ เคถเคเคกाเคเคจ เคนुเค, เคเคจ เคธเคฌเคी เคชूเคฐी เคกिเคेเคฒ (Logs) Event Viewer เคฎें เคธेเคต เคนोเคคी เคนै।
เคंเคเคฐเคจेเค เคी เคซिเคिเคเคฒ เคธ्เคชीเคก เคเคชเคे เคช्เคฒाเคจ เคชเคฐ เคจिเคฐ्เคญเคฐ เคเคฐเคคी เคนै, เคฒेเคिเคจ เคนाँ, Regedit เคฎें เคुเค TCP/IP เคธेเคिंเค्เคธ เคो เค्เคตिเค (Tweak) เคเคฐเคे เคเคช เคฒेเคेंเคธी (Ping) เคเคฎ เคเคฐ เคธเคเคคे เคนैं, เคो เคेเคฎिंเค เคฎें เคฎเคฆเคฆ เคเคฐเคคी เคนै।
เคธเคฌเคธे เคชเคนเคฒे เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคो Safe Mode เคฎें เคฌूเค เคเคฐें। เคซिเคฐ CMD เคोเคฒเคเคฐ sfc /scannow เคเคฒाเคं เคเคฐ เคนाเคฒ เคนी เคฎें เคंเคธ्เคॉเคฒ เคिเค เคเค เคिเคธी เคญी เคจเค เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคก्เคฐाเคเคตเคฐ เคฏा เคธॉเคซ्เคเคตेเคฏเคฐ เคो เค
เคจเคंเคธ्เคॉเคฒ เคเคฐ เคฆें।