What is Computer? เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เค्เคฏा เคนै? (A to Z เคชूเคฐी เคाเคจเคाเคฐी)
A Complete Deep-Dive Mastery Guide by Avi CSC Point
เคเค เคे เคกिเคिเคเคฒ เคฆौเคฐ เคฎें เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคธिเคฐ्เคซ เคเค เคฎเคถीเคจ เคจเคนीं, เคฌเคฒ्เคि เคนเคฎाเคฐी เค़िंเคฆเคी เคा เคเค เค เคนเคฎ เคนिเคธ्เคธा เคฌเคจ เคुเคा เคนै। เคाเคนे เคธीเคเคธเคธी (CSC) เคธेंเคเคฐ เคชเคฐ เคोเค เคเคจเคฒाเคเคจ เคซॉเคฐ्เคฎ เคญเคฐเคจा เคนो, เคंเคเคฐเคจेเค เคชเคฐ เคुเค เคธเคฐ्เค เคเคฐเคจा เคนो, เคฏा เคिเคธी เคฌเคก़ी เคंเคชเคจी เคा เคธเคฐ्เคตเคฐ เคเคฒाเคจा เคนो—เคธเคฌ เคुเค เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคชเคฐ เคจिเคฐ्เคญเคฐ เคนै। เคฏเคฆि เคเคช เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคธीเคเคจा เคถुเคฐू เคเคฐ เคฐเคนे เคนैं เคฏा เคिเคธी เคชเคฐीเค्เคทा (เคैเคธे CCC, SSC) เคी เคคैเคฏाเคฐी เคเคฐ เคฐเคนे เคนैं, เคคो เคฌेเคธिเค्เคธ เคा เคฎเคเคฌूเคค เคนोเคจा เคธเคฌเคธे เค़เคฐूเคฐी เคนै। เคเคเค, เคเค เคฌिเคฒ्เคुเคฒ เค़ीเคฐो (Basic) เคธे เคถुเคฐू เคเคฐเคคे เคนुเค เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคी เคाเคฐ्เคฏเคช्เคฐเคฃाเคฒी เคो เคฌเคนुเคค เคเคนเคฐाเค (In-depth) เคธे เคธเคฎเคเคคे เคนैं।
เคंเคช्เคฏूเคเคฐ (Computer) เคถเคฌ्เคฆ เคฒैเคिเคจ เคญाเคทा เคे "Computare" เคถเคฌ्เคฆ เคธे เคฌเคจा เคนै, เคिเคธเคा เค เคฐ्เคฅ เคนै 'เคเคฃเคจा เคเคฐเคจा' (To Calculate)। เคเคธाเคจ เคญाเคทा เคฎें เคเคนें เคคो: "เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคเค เคเคฒेเค्เค्เคฐॉเคจिเค เคฎเคถीเคจ เคนै, เคो เคฏूเค़เคฐ เคฆ्เคตाเคฐा เคฆिเค เคเค เคเค्เคे เคกेเคा (Raw Data/Input) เคो เคฒेเคคी เคนै, เคเคธ เคชเคฐ เคช्เคฐเค्เคฐिเคฏा (Processing) เคเคฐเคคी เคนै, เคเคฐ เคเค เค เคฐ्เคฅเคชूเคฐ्เคฃ เคชเคฐिเคฃाเคฎ (Meaningful Output) เคช्เคฐเคฆाเคจ เคเคฐเคคी เคนै।" เคเคธे เคाเคฐ्เคฒ्เคธ เคฌैเคฌेเค (Charles Babbage) เคจे เคฌเคจाเคฏा เคฅा, เคिเคจ्เคนें 'เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคा เคชिเคคा' (Father of Computer) เคญी เคเคนा เคाเคคा เคนै।
เคตैเคธे เคคो เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคा เคोเค เคเคงिเคाเคฐिเค เคซुเคฒ เคซॉเคฐ्เคฎ เคจเคนीं เคนै, เคฒेเคिเคจ เคคเคเคจीเคी เคถिเค्เคทा เคฎें เคเคธे เคเคธ เคคเคฐเคน เคธे เคชเคฐिเคญाเคทिเคค เคिเคฏा เคเคฏा เคนै:
เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคा เคเคฐ्เคिเคेเค्เคเคฐ เคฎुเค्เคฏ เคฐूเคช เคธे 3 เคธ्เคेเคช्เคธ เคฎें เคाเคฎ เคเคฐเคคा เคนै เคिเคธे IPO (Input - Process - Output) เคธाเคเคिเคฒ เคเคนा เคाเคคा เคนै। เคเคธे เคจीเคे เคฆिเค เคเค เคฌ्เคฒॉเค เคกाเคฏเค्เคฐाเคฎ เคธे เคธเคฎเคें:
1. Input (เคเคจเคชुเค)
Keyboard, Mouse
2. CPU (เคช्เคฐोเคธेเคธिंเค)
3. Output (เคเคเคเคชुเค)
Monitor, Printer
เคเค เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคฌिเคจा เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคเคฐ เคธॉเคซ्เคเคตेเคฏเคฐ เคे เคाเคฎ เคจเคนीं เคเคฐ เคธเคเคคा। เคฏे เคฆोเคจों เคเค เคถเคฐीเคฐ เคเคฐ เคเคธเคी เคเคค्เคฎा เคी เคคเคฐเคน เคนैं:
Hardware (เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ)
เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคे เคตे เคธเคญी เคญौเคคिเค (Physical) เคชाเคฐ्เค्เคธ เคिเคจ्เคนें เคนเคฎ เค
เคชเคจी เคंเคों เคธे เคฆेเค เคธเคเคคे เคนैं เคเคฐ เคนाเคฅों เคธे เคू เคธเคเคคे เคนैं।
เคเคฆाเคนเคฐเคฃ: เคฎॉเคจिเคเคฐ, เคธीเคชीเคฏू, เคीเคฌोเคฐ्เคก, เคฎเคฆเคฐเคฌोเคฐ्เคก, เคฐैเคฎ (RAM)।
Software (เคธॉเคซ्เคเคตेเคฏเคฐ)
เคธॉเคซ्เคเคตेเคฏเคฐ เคเคจ เคจिเคฐ्เคฆेเคถों (Programs) เคा เคธเคฎूเคน เคนै เคो เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคो เคฌเคคाเคคा เคนै เคि เคเคธे เค्เคฏा เคाเคฎ เคเคฐเคจा เคนै। เคเคธे เคนเคฎ เคฆेเค เคธเคเคคे เคนैं เคฒेเคिเคจ เคू เคจเคนीं เคธเคเคคे।
เคเคฆाเคนเคฐเคฃ: Windows 11, MS Word, Chrome Browser.
เคเคाเคฐ เคเคฐ เคाเคฎ เคเคฐเคจे เคी เค्เคทเคฎเคคा เคे เคเคงाเคฐ เคชเคฐ เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคो 4 เคฎुเค्เคฏ เคญाเคों เคฎें เคฌांเคा เคเคฏा เคนै:
1. Micro Computer
เคฏे เคเคाเคฐ เคฎें เคธเคฌเคธे เคोเคे เคนोเคคे เคนैं। เคนเคฎाเคฐे เคเคฐों, เคเคซिเคธ เคเคฐ CSC เคธेंเคเคฐ เคชเคฐ เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคนोเคจे เคตाเคฒे เคกेเคธ्เคเคॉเคช เคเคฐ เคฒैเคชเคॉเคช (Laptop) เคฎाเคเค्เคฐो เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคนी เคนैं।
2. Mini Computer
เคฏे เคฎाเคเค्เคฐो เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคธे เคฌเคก़े เคเคฐ เคคेเค़ เคนोเคคे เคนैं। เคเคจเคा เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคोเคी เคंเคชเคจिเคฏों เคฏा เคฌैंเคों เคฎें เคกेเคा เคो เคฎैเคจेเค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคिเคฏा เคाเคคा เคนै।
3. Mainframe Computer
เคฏे เคฌเคนुเคค เคฌเคก़े เคเคฐ เคถเค्เคคिเคถाเคฒी เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคนोเคคे เคนैं। เคฐेเคฒเคตे เคฐिเค़เคฐ्เคตेเคถเคจ, เคฌเคก़ी เคेเคฒीเคॉเคฎ เคंเคชเคจिเคฏों เคเคฐ เคूเคเคฒ เคे เคธเคฐ्เคตเคฐ (Servers) เคฎेเคจเคซ्เคฐेเคฎ เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคนी เคนोเคคे เคนैं।
4. Super Computer
เคฏे เคฆुเคจिเคฏा เคे เคธเคฌเคธे เคถเค्เคคिเคถाเคฒी, เคฌเคก़े เคเคฐ เคฎเคนंเคे เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคนोเคคे เคนैं। เคเคจเคा เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคฎौเคธเคฎ เคी เคाเคจเคाเคฐी, เค ंเคคเคฐिเค्เคท เคตिเค्เคाเคจ (ISRO/NASA) เคเคฐ เคฐिเคธเคฐ्เค เคे เคฒिเค เคนोเคคा เคนै।
- 1. Speed (เคเคคि): เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคฒाเคों เคเคฃเคจाเคं (Calculations) เคเค เคธेเคंเคก เคธे เคญी เคเคฎ เคธเคฎเคฏ (Microseconds) เคฎें เคเคฐ เคธเคเคคा เคนै।
- 2. Accuracy (เคถुเคฆ्เคงเคคा): เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคเคญी เคเคฒเคคी เคจเคนीं เคเคฐเคคा। เค เคเคฐ เคชเคฐिเคฃाเคฎ เคเคฒเคค เคเคคा เคนै, เคคो เคตเคน เคंเคธाเคจ เคฆ्เคตाเคฐा เคฆी เคเค เคเคฒเคค เคเคจเคชुเค (GIGO - Garbage In Garbage Out) เคी เคตเคเคน เคธे เคนोเคคा เคนै।
- 3. Storage (เคญंเคกाเคฐเคฃ เค्เคทเคฎเคคा): เคฏเคน เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคฎें เคญाเคฐी เคฎाเคค्เคฐा เคฎें เคกेเคा, เคคเคธ्เคตीเคฐें, เคเคฐ เคตीเคกिเคฏोเคธ เคीเคตเคจ เคญเคฐ เคे เคฒिเค เคธुเคฐเค्เคทिเคค เคฐเค เคธเคเคคा เคนै।
- 4. Diligence (เคเคฐ्เคฎเค เคคा): เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคฌिเคจा เคฅเคे, เคฌिเคจा เคฌोเคฐ เคนुเค, เคฒเคाเคคाเคฐ 24 เคंเคे เคाเคฎ เคเคฐ เคธเคเคคा เคนै।
เคถुเคฐुเคเคคी เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคเค เคชूเคฐे เคเคฎเคฐे เคे เคเคाเคฐ เคे เคนोเคคे เคฅे เคเคฐ เคเค เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคนเคฎाเคฐी เคเคฒाเค (Smartwatch) เคฎें เคธเคฎा เคเค เคนैं। เคเคธ เคตिเคाเคธ เคो 5 เคชीเคข़िเคฏों (Generations) เคฎें เคฌांเคा เคเคฏा เคนै:
เคตैเค्เคฏूเคฎ เค्เคฏूเคฌ्เคธ (Vacuum Tubes) เคा เคฏुเค
เคชเคนเคฒी เคชीเคข़ी เคे เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคฎें เคช्เคฐोเคธेเคธเคฐ เคे เคฐूเคช เคฎें เคตैเค्เคฏूเคฎ เค्เคฏूเคฌ्เคธ เคा เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคนोเคคा เคฅा। เคฏे เคฌเคนुเคค เคฌเคก़े, เคญाเคฐी เคเคฐ เคฌเคนुเคค เค़्เคฏाเคฆा เคฌिเคเคฒी เคाเคจे เคตाเคฒे เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคฅे। (เคเคฆाเคนเคฐเคฃ: ENIAC, UNIVAC)
เค्เคฐांเคिเคธ्เคเคฐ (Transistors) เคा เคเคเคฎเคจ
เคตैเค्เคฏूเคฎ เค्เคฏूเคฌ्เคธ เคी เคเคเคน เค्เคฐांเคिเคธ्เคเคฐ เคจे เคฒे เคฒी। เคिเคธเคธे เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคा เคเคाเคฐ เคฅोเคก़ा เคोเคा เคนो เคเคฏा, เคธ्เคชीเคก เคฌเคข़ เคเค เคเคฐ เคฌिเคเคฒी เคी เคเคชเคค เคเคฎ เคนो เคเค।
เคंเคीเค्เคฐेเคेเคก เคธเคฐ्เคिเค (IC Chips)
เคเคธ เคชीเคข़ी เคฎें เคนเค़ाเคฐों เค्เคฐांเคिเคธ्เคเคฐ เคो เคเค เคोเคी เคธी เคธिเคฒिเคॉเคจ เคिเคช (Integrated Circuit) เคฎें เคซिเค เคเคฐ เคฆिเคฏा เคเคฏा। เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคฏूเค़เคฐ्เคธ เคจे เคीเคฌोเคฐ्เคก เคเคฐ เคฎॉเคจिเคเคฐ เคा เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคถुเคฐू เคिเคฏा।
เคฎाเคเค्เคฐोเคช्เคฐोเคธेเคธเคฐ (Microprocessors)
เคฒाเคों ICs เคो เคฎिเคฒाเคเคฐ เคเค เคฎाเคเค्เคฐोเคช्เคฐोเคธेเคธเคฐ เคฌเคจाเคฏा เคเคฏा (เคैเคธे Intel เคी เคिเคช्เคธ)। เคเคธी เคชीเคข़ी เคฎें เคนเคฎाเคฐे เคชเคฐ्เคธเคจเคฒ เคंเคช्เคฏूเคเคฐ (PC) เคเคฐ เคฒैเคชเคॉเคช เคा เคเคจ्เคฎ เคนुเค เคो เคเค เคนเคฎ เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคเคฐเคคे เคนैं।
เคเคฐ्เคिเคซिเคถिเคฏเคฒ เคंเคेเคฒिเคेंเคธ (AI) เคा เคฆौเคฐ
เคฏเคน เคชीเคข़ी AI (Artificial Intelligence) เคเคฐ เค्เคตांเคเคฎ เคंเคช्เคฏूเคिंเค เคชเคฐ เคเคงाเคฐिเคค เคนै। เคตॉเคเคธ เคฐिเคเค्เคจिเคถเคจ, เคฐोเคฌोเคिเค्เคธ เคเคฐ ChatGPT เคैเคธी เคीเค़ें เคเคธी เคเคจเคฐेเคถเคจ เคा เคนिเคธ्เคธा เคนैं, เคเคนाँ เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคुเคฆ เคंเคธाเคจों เคी เคคเคฐเคน เคธोเค เคธเคเคคा เคนै।
Avi CSC Point Final Words
เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคธिเคฐ्เคซ เคเค เคกเคฌ्เคฌा เคจเคนीं เคนै, เคฌเคฒ्เคि Hardware เคเคฐ Software เคे เคฌेเคนเคคเคฐीเคจ เคคाเคฒเคฎेเคฒ เคा เคเค เคถाเคจเคฆाเคฐ เคเคฆाเคนเคฐเคฃ เคนै। เค เคเคฐ เคเคชเคा เคฌेเคธिเค्เคธ เค्เคฒिเคฏเคฐ เคนै, เคคो เคเคे เคเคฒเคเคฐ เคोเคกिंเค (Coding) เคเคฐ เคจेเคเคตเคฐ्เคिंเค (Networking) เคธเคฎเคเคจा เคฌเคนुเคค เคเคธाเคจ เคนो เคाเคคा เคนै। เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคोเคฐ्เคธ เคे เคธเคฎ्เคชूเคฐ्เคฃ เคจोเค्เคธ (PDF) เคเคฐ เคถाเคจเคฆाเคฐ เคेเค เค เคชเคกेเค्เคธ เคे เคฒिเค Avi CSC Point เคे เคธाเคฅ เคुเคก़े เคฐเคนें!