What is Computer? เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคो เคนैंเค เคนोเคจे เคธे เคนเคฎेเคถा เคे เคฒिเค เคैเคธे เคฌเคाเคं?
A Complete Deep-Dive Tutorial by Avi CSC Point
เคเค เคे เคกिเคिเคเคฒ เคเคฐ เคคेเค़ เคฏुเค เคฎें, เคाเคนे เคเคช เคธเคฐเคाเคฐी เคฏोเคเคจा เคा เคเคจเคฒाเคเคจ เคซॉเคฐ्เคฎ เคญเคฐ เคฐเคนे เคนों, เคญाเคฐी เคธॉเคซ़्เคเคตेเคฏเคฐ เคเคฒा เคฐเคนे เคนों, เคฏा เคกेเคा เคंเค्เคฐी เคा เคाเคฎ เคเคฐ เคฐเคนे เคนों—เคเค เคธ्เคฎूเคฅ เคเคฐ เคคेเค़ เคเคฒเคจे เคตाเคฒा เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคธเคฌเคธे เค़เคฐूเคฐी เคนเคฅिเคฏाเคฐ เคนै। เคฒेเคिเคจ เคธเคฌเคธे เคฌเคก़ी เคธเคฎเคธ्เคฏा เคคเคฌ เคเคคी เคนै เคเคฌ เคเคชเคा PC เค เคाเคจเค เคธे เคธ्เคฒो เคนो เคाเค เคฏा เคฌीเค เคाเคฎ เคฎें 'เคนैंเค' (Hang) เคนोเคจे เคฒเคे। เคเค เคी เคเคธ เคธ्เคชेเคถเคฒ เคฎाเคธ्เคเคฐเค्เคฒाเคธ เคฎें เคนเคฎ เคฌिเคฒ्เคुเคฒ เคถुเคฐुเคเคค (Basic) เคธे เคฒेเคเคฐ เคเคกเคตांเคธ्เคก (Advanced) เคฒेเคตเคฒ เคคเค เคธเคฎเคेंเคे เคि เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคเคिเคฐ เคाเคฎ เคैเคธे เคเคฐเคคा เคนै, เคเคฐ เคเคธเคी เคธ्เคชीเคก เคो เคจเค เคैเคธा เคซ़ाเคธ्เค เคैเคธे เคฌเคจाเคฏा เคाเค।
เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคเค เคเคธी เคเคกเคตांเคธ เคเคฒेเค्เค्เคฐॉเคจिเค เคฎเคถीเคจ (Electronic Machine) เคนै เคो เคฏूเค़เคฐ เคฆ्เคตाเคฐा เคฆिเค เคเค เคกेเคा (Input) เคो เคฐिเคธीเคต เคเคฐเคคी เคนै, เค เคชเคจे เคฆिเคฎाเค (CPU) เคฆ्เคตाเคฐा เคเคธ เคชเคฐ เคช्เคฐोเคธेเคธ เคเคฐเคคी เคนै, เคเคฐ เคนเคฎें เคฌिเคฒ्เคुเคฒ เคธเคीเค เคฐिเค़เคฒ्เค (Output) เคช्เคฐเคฆाเคจ เคเคฐเคคी เคนै। เคเคธे เคฎुเค्เคฏ เคฐूเคช เคธे 4 เคฎेเคจ เคชिเคฒเคฐ्เคธ เคฎें เคฌांเคा เคा เคธเคเคคा เคนै:
1. Input Devices
เคिเคธเคे เคฎाเคง्เคฏเคฎ เคธे เคนเคฎ เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคो เคเคฐ्เคกเคฐ เคฆेเคคे เคนैं। เคเคฆाเคนเคฐเคฃ เคे เคคौเคฐ เคชเคฐ: เคीเคฌोเคฐ्เคก (Keyboard), เคฎाเคเคธ, เคธ्เคैเคจเคฐ เคเคฐ เคฎाเคเค्เคฐोเคซोเคจ।
2. Processing (CPU & RAM)
เคฏเคน เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคा เคฆिเคฎाเค เคนै। CPU เคกेเคा เคो เคธोเคเคคा เคนै เคเคฐ RAM เคเคธ เคกेเคा เคो เคुเค เคธเคฎเคฏ เคे เคฒिเค เคธ्เคोเคฐ (Store) เคเคฐเคคी เคนै เคคाเคि เคाเคฎ เคเคฒ्เคฆी เคนो เคธเคे।
3. Output Devices
เคช्เคฐोเคธेเคธिंเค เคे เคฌाเคฆ เคो เคจเคคीเคा เคนเคฎें เคฆिเคाเค เคฏा เคธुเคจाเค เคฆेเคคा เคนै। เคเคฆाเคนเคฐเคฃ: เคฎॉเคจिเคเคฐ (เคธ्เค्เคฐीเคจ), เคช्เคฐिंเคเคฐ เคเคฐ เคธ्เคชीเคเคฐ।
4. Storage Devices
เคเคนाँ เคนเคฎाเคฐा เคกेเคा เคนเคฎेเคถा เคे เคฒिเค เคธेเคต (Save) เคฐเคนเคคा เคนै। เคเคฆाเคนเคฐเคฃ เคे เคคौเคฐ เคชเคฐ: เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค (HDD), เคธॉเคฒिเคก เคธ्เคेเค เคก्เคฐाเคเคต (SSD), เคเคฐ เคชेเคจ เคก्เคฐाเคเคต।
Why PC Hangs? เคเคिเคฐ เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคนैंเค เค्เคฏों เคนोเคคा เคนै?
เคนैंเค เคนोเคจे เคा เคฎुเค्เคฏ เคाเคฐเคฃ เคนै 'เคฐिเคธोเคฐ्เคธ เคฌॉเคเคฒเคจेเค' (Resource Bottleneck)। เคเคฌ เคเคชเคे เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคी RAM (Random Access Memory) 100% เคซुเคฒ เคนो เคाเคคी เคนै, เคฏा เคเคชเคी เคตिंเคกोเค (Windows) เคตाเคฒी C: เคก्เคฐाเคเคต เคฎें 1GB เคธे เคเคฎ เคธ्เคชेเคธ เคฌเคเคคा เคนै, เคคเคฌ CPU เคो เคกेเคा เคช्เคฐोเคธेเคธ เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคเคเคน เคจเคนीं เคฎिเคฒเคคी। เคเคธเคे เค เคฒाเคตा, เคชुเคฐाเคจी เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคा เคिเคธ เคाเคจा เคเคฐ เคช्เคฐोเคธेเคธเคฐ เคा เคเคตเคฐ-เคนीเค (Over-heat) เคนोเคจा เคญी เคธिเคธ्เคเคฎ เคो เคซ्เคฐीเค़ เคเคฐ เคฆेเคคा เคนै।
เค เคเคฐ เคเคชเคा PC เคซॉเคฐ्เคฎ เคญเคฐเคคे เคตเค़्เคค เคเคเคฐी (Loading Circle) เคฆिเคाเคคा เคฐเคนเคคा เคนै, เคคो เคเคจ เคเคกเคตांเคธ्เคก เคธ्เคेเคช्เคธ เคो เคง्เคฏाเคจ เคธे เคซॉเคฒो เคเคฐें। เคฏे เค्เคฐिเค्เคธ เคเคชเคे เคตिंเคกोเค PC เคी เคธ्เคชीเคก เคो เคฆोเคुเคจा เคเคฐ เคฆेंเคी:
1. Delete Temporary Files (เคेเคฎ्เคชเคฐेเคฐी เคซाเคเคฒें เคนเคाเคं)
เคธिเคธ्เคเคฎ เคฎें เคฐोเค़ाเคจा เคाเคฎ เคเคฐเคคे เคตเค़्เคค เคนिเคกเคจ เคंเค เคซाเคเคฒें (Junk Files) เคฌเคจเคคी เคนैं เคो C: เคก्เคฐाเคเคต เคो เคญเคฐ เคฆेเคคी เคนैं। เคเคธे เคนเคाเคจे เคे เคฒिเค: เคीเคฌोเคฐ्เคก เคชเคฐ Win + R เคฆเคฌाเคं। Run เคฌॉเค्เคธ เคฎें %temp% เคฒिเคें เคเคฐ Enter เคเคฐें। เคो เคซोเคฒ्เคกเคฐ เคुเคฒे เคเคธเคी เคธाเคฐी เคซाเคเคฒें เคธेเคฒेเค्เค เคเคฐเคे Shift + Delete เคเคฐ เคฆें। เคฏเคนी เคธेเคฎ เคช्เคฐोเคธेเคธ temp เคเคฐ prefetch เคฒिเค เคเคฐ เคญी เคฆोเคนเคฐाเคं। เคเคธเคธे เคธिเคธ्เคเคฎ เคी เคฐुเคी เคนुเค เคธाँเคธ เคुเคฒ เคाเคเคी।
2. Disable Startup Apps (เคฌूเค เคธ्เคชीเคก เคฌเคข़ाเคं)
เค เค्เคธเคฐ PC เคเคจ เคนोเคคे เคนी เคฌเคนुเคค เคाเคเคฎ เคฒेเคคा เคนै। เคเคธเคा เคाเคฐเคฃ เคนै เคฌैเคเค्เคฐाเคंเคก เคฎें เค เคชเคจे เคเคช เคुเคฒเคจे เคตाเคฒे เคเคช्เคธ। Ctrl + Shift + Esc เคฆเคฌा เคเคฐ Task Manager เคोเคฒें। เคเคชเคฐ 'Startup' เคैเคฌ เคชเคฐ เค्เคฒिเค เคเคฐें। เคฏเคนाँ เคเคจ เคธเคญी เคเคช्เคฒिเคेเคถเคจ्เคธ (เคैเคธे Skype, Spotify) เคชเคฐ เคฐाเคเค-เค्เคฒिเค เคเคฐें เคเคฐ Disable เคเคฐ เคฆें। เคเคธเคธे Windows 50% เคเคฒ्เคฆी เคเคจ เคนोเคा।
3. Keep C: Drive Free (เคกिเคธ्เค เค्เคฒीเคจเค เคช)
เคตिंเคกोเค เคนเคฎेเคถा C: เคก्เคฐाเคเคต เคฎें เคเคจเคธ्เคॉเคฒ เคนोเคคी เคนै। เค เคเคฐ เคฏเคน เคก्เคฐाเคเคต เคฒाเคฒ (Red) เคนो เคเค เคนै, เคคो เคธिเคธ्เคเคฎ เคนैंเค เคนोเคจा เคคเคฏ เคนै। เคกेเคธ्เคเคॉเคช เคชเคฐ เคญाเคฐी เคตीเคกिเคฏो เคฏा เคซाเคเคฒें เคฎเคค เคฐเคें। เคเคธเคे เค เคฒाเคตा 'My PC' เคฎें C: เคก्เคฐाเคเคต เคชเคฐ เคฐाเคเค-เค्เคฒिเค เคเคฐเคे 'Properties' เคฎें เคाเคँ เคเคฐ Disk Cleanup เคชเคฐ เค्เคฒिเค เคเคฐเคे เคชुเคฐाเคจी เค เคชเคกेเค เคซाเคเคฒें เคเคฐ เคฐिเคธाเคเคिเคฒ เคฌिเคจ เคा เคเคเคฐा เคธाเคซ़ เคเคฐें।
4. Reduce Visual Effects (เคตिเคुเค เคฒ เคเคซेเค्เค्เคธ เคเคฎ เคเคฐें)
เค เคเคฐ เคเคชเคा PC เคชुเคฐाเคจा เคนै (เคैเคธे 4GB RAM), เคคो เคตिंเคกोเค เคे เคซैंเคธी เคเคจिเคฎेเคถเคจ्เคธ เคเคธเคो เคธ्เคฒो เคเคฐ เคฆेเคคे เคนैं। Start เคฎेเคจू เคฎें 'View advanced system settings' เคธเคฐ्เค เคเคฐें। Performance เคे เคจीเคे Settings เคชเคฐ เค्เคฒिเค เคเคฐें เคเคฐ 'Adjust for best performance' เคธेเคฒेเค्เค เคเคฐเคे Apply เคเคฐ เคฆें। เคเคจिเคฎेเคถเคจ เคฌंเคฆ เคนो เคाเคंเคे เคชเคฐ เคธ्เคชीเคก 2X เคนो เคाเคเคी।
5. Remove Third-Party Anti-Virus (เคंเคी-เคตाเคฏเคฐเคธ เคช्เคฐॉเคฌ्เคฒเคฎ)
เคเค เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคฎें 2-3 เคंเคीเคตाเคฏเคฐเคธ เคกाเคฒเคจा เคธเคฌเคธे เคฌเคก़ी เคฌेเคตเคूเคซी เคนै; เคฏे เคเคชเคธ เคฎें เคนी เคฒเคก़เคคे เคฐเคนเคคे เคนैं เคเคฐ PC เคो เคซ्เคฐीเค़ เคเคฐ เคฆेเคคे เคนैं। Windows 10/11 เคा เค เคชเคจा Windows Defender เคฌเคนुเคค เคชाเคตเคฐเคซुเคฒ เคนै। เคिเคธी เคญी เคธเคธ्เคคे เคฅเคฐ्เคก-เคชाเคฐ्เคी เคंเคीเคตाเคฏเคฐเคธ เคो เค เคจเคंเคธ्เคॉเคฒ เคเคฐें เคเคฐ เคตिंเคกोเค เคกिเคซेंเคกเคฐ เคธे 'Full Scan' เคฐเคจ เคเคฐें เคคाเคि เคนिเคกเคจ เคตाเคฏเคฐเคธ เคกिเคฒीเค เคนो เคाเคं।
6. Increase Virtual Memory (เคตเคฐ्เคुเค เคฒ เคฎेเคฎोเคฐी เคฌเคข़ाเคं)
เคเคฌ เคซिเคिเคเคฒ RAM เคซुเคฒ เคนो เคाเคคी เคนै, เคคो เคตिंเคกोเค เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคा เคुเค เคนिเคธ्เคธा RAM เคी เคคเคฐเคน เคฏूเค़ เคเคฐเคคा เคนै। เคเคธे เคฌเคข़ाเคจे เคे เคฒिเค Advanced System Settings > Performance Settings > Advanced เคैเคฌ > Virtual Memory 'Change' เคชเคฐ เค्เคฒिเค เคเคฐें เคเคฐ เคเคธे เคฎैเคจ्เคฏुเค เคฒी เค เคชเคจी RAM เคा 1.5 เคुเคจा (เคैเคธे 4GB RAM เคे เคฒिเค 6000MB) เคธेเค เคเคฐ เคฆें।
7. The Ultimate Pro Fix: Upgrade to SSD
เค เคเคฐ เคเคชเคฐ เคे เคธเคญी เคธॉเคซ़्เคเคตेเคฏเคฐ เค्เคฐिเค्เคธ เคे เคฌाเคฆ เคญी เคธ्เคชीเคก เคจเคนीं เคฌเคข़ी, เคคो เคช्เคฐॉเคฌ्เคฒเคฎ เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ (Hardware) เคी เคนै। เคชुเคฐाเคจी เคฎैเคेเคจिเคเคฒ เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค (HDD) เคी เคฐीเคกिंเค เคธ्เคชीเคก เคฌเคนुเคค เคธ्เคฒो เคนोเคคी เคนै। เคฌाเค़ाเคฐ เคธे เคเค 256GB เคฏा 512GB เคी SSD (Solid State Drive) เคเคฐीเคฆें เคเคฐ เคเคธเคฎे เคตिंเคกोเค เคเคจเคธ्เคॉเคฒ เคเคฐें। SSD เคฒเคเคตाเคจे เคे เคฌाเคฆ เคเคชเคा 10 เคธाเคฒ เคชुเคฐाเคจा PC เคญी เคจเค เคैเคธे เคฐॉเคेเค เคธ्เคชीเคก เคธे เคเคฒेเคा!
Avi CSC Point Final Words
เคเค เคธ्เคฒो เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคจ เคธिเคฐ्เคซ เคเคชเคा เคตเค़्เคค เคฌเคฐ्เคฌाเคฆ เคเคฐเคคा เคนै เคฌเคฒ्เคि เค़เคฐूเคฐी เคाเคฎ เคे เคตเค़्เคค เคซ्เคฐเคธ्เค्เคฐेเคถเคจ (Frustration) เคญी เคฌเคข़ाเคคा เคนै। เคเคจ เคธเคญी เคธ्เคेเคช्เคธ เคो เคฎเคนीเคจे เคฎें เคเคฎ เคธे เคเคฎ เคเค เคฌाเคฐ เค़เคฐूเคฐ เคซॉเคฒो เคเคฐें เคคाเคि เคเคชเคा PC เคนเคฎेเคถा เคนेเคฒ्เคฆी เคฐเคนे। เคเคुเคेเคถเคจ, เคेเค เคिเคช्เคธ, เคเคฐ เคฒेเคेเคธ्เค เคॉเคฌ เค เคชเคกेเค्เคธ เคे เคฒिเค Avi CSC Point เคे เคธाเคฅ เคुเคก़े เคฐเคนें!